سيد حسن آصف آگاه
271
سوشيانت منجى ايرانويج (منجى و آخر الزمان در ادبيات پيگويانه زرتشتى با مقدمه استاد پروفسور كريستين بونو) (فارسى)
اما پس از ظهور اسلام و گسترش و نفوذ آن در ايران ، اين روايات خواسته يا ناخواسته رنگ و بويى ديگر يافت ، تا جايى كه ( چنانچه اشاره كرديم ) موبدان بزرگ و نامآور نيز مجبور به جعل داستانها و روايات بسيارى - و به عبارت صحيحتر دستكارى در روايات قديمى - شدند تا ميان زندگى اشوزرتشت و آخرين پيامبر وجه اشتراك ايجاد كنند . پيشگويىهاى زرتشتى مفهوم پيشگويى زرتشتى ، به خصوص در شكل خاص آنكه مبتنى بر ديدگاه زرتشتيان نسبت به پايان جهان پس از سپرى شدن نه هزار يا دوازده هزار سال است ، ظاهرا از اعتقاد به آخر الزمان و ادوار جهانى در بينش هندو ايرانى سرچشمه گرفته است و بعدها با نمودار بابلى دورانها در تاريخ مقدس پيوند مىيابد . بينش زرتشتى در مورد زمان كه نشأت گرفته از آن ديدگاه است ( چنانكه در بررسى زند وهومن يسن نشان دادهايم ) در ابتدا در بر گيرندهء چهار دوره است كه با فلزات تطبيق شده و هر فلز از فلز قبلى كمبهاتر است . از اين چهار فلز كه نشانگر چهار دوره يعنى دوران زرين ، سيمين ، پولادين و آهنگميخته است در آغاز كتاب بهمن يشت ياد شده ، ليكن در بخش ديگرى از همين كتاب كه مسلما از افزودههاى بعدى است ، از درختى كيهانى ياد مىشود كه هفت شاخه دارد به اين ترتيب : زرين ، سيمين ، برنجين ، مسين ، ارزيزين ، پولادين و آهنگميخته ؛ و هريك از اين شاخهها با عصرى از ادوار هفتگانهء تاريخ افسانهاى ايران منطبق است . 4 اين اعتقاد به هفتپيكرى عمر جهان ؛ بىترديد تحت تأثير تعليمات نجومى بابلى ، كه مطابق آن هريك از سيارات بر هزارهاى پادشاه است ، به پيدايى آمده و بسط و گسترش يافته است . اما در مزديسناى ايران باستان ، عمر جهان نه هزار سال ( 3000 * 3 ) انگاشته مىشد درحالىكه در آيين زروانى ، همچنانكه نيبرگ نشان داده 5 ( و در فرگرد اول بدان پرداختيم ) ، مدت پايش گيتى به دوازده هزار سال مىرسيده است . مطابق معتقدات اين دو آيين ايرانى - همانند همهء آموزههاى مربوط به اعصار عالم - پايان كار جهان بهوسيلهء آب و آتش خواهد بود ، به قول نويسنده رومى فيرميكوس ماترنوس 6 « بهوسيلهء آتش و توفان آب » . 7 چنانكه مىدانيم ، نجاتدهندهء زرتشتى در آخر الزمان ظهور مىكند تا دوركنندهء شر و دروغ از جهان باشد و سرانجام دين زرتشتى را بهصورت دين تمامى بشريت درآورد . موبدان و ساير پيروان دين زرتشتى ، رخدادهاى تاريخى را بر مبناى اين نمودار بهگونهاى توجيه مىكردند كه گويا رخدادها مؤمنان را به زمان ظهور منجى نزديكتر مىكنند . نتيجهء اين امر در نخستين سدههاى حكومت اعراب بر سرزمينهاى ايران ، پيشبينى روز رستاخيز با تمركز روى اشغال مسلمانان بود . 8 در اواخر سده سوم ه ق ( اواخر سدهء نهم ميلادى ) زادسپرم جوان جمان ، با اين